![\"Straardoden](\"https:\/\/tvlot.be\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Straardoden-herdenking-folder-722x1024.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\nHieronder een de tekst van een artikel uit DeMorgen van 20 mei door Paul Notelteirs.
<\/p>\n\n\n\n
De week moet zich nog op gang trekken als vier mannen op de Groenplaats verzamelen om te doen waar ze het best in zijn: zien wie voor iedereen onzichtbaar blijft. Met gestage tred trekken ze in duo\u2019s langs nabijgelegen parkeergarages en overdekte winkelgalerijen. De mannen die er op de grond slapen, hoeven hun slaapzakken niet eens van hun hoofd weg te trekken om herkend te worden.<\/p>\n\n\n\n
\u201cWord maar rustig wakker, je hebt nog een uur\u201d, zegt sociaal werker Zeger Verhulst terwijl hij naast een licht ronkende buitenslaper neerknielt. Hij is een van de drijvende krachten achter het peer outreaching-project van Kamiano, de vrijwilligersorganisatie voor dak- en thuislozen van Sant\u2019Egidio.<\/p>\n\n\n\n
Samen met drie mensen die zelf lang op straat leefden, probeert hij de daklozen in de wijk rond de Groenplaats zo goed mogelijk te ondersteunen. Door naar hen op zoek te gaan als ze even van de radar verdwijnen, door een douche of een maaltijd aan te bieden, of door hen naar hulpverleners te begeleiden.<\/p>\n\n\n\n
\u201cDie man heeft zoveel potentieel, maar soms is de verslaving tijdelijk sterker dan de persoon zelf\u201d, vertelt Verhulst. \u2019s Ochtends belt hij om te polsen of er een plek is in een kort ontwenningsprogramma, een week zou al een verschil maken voor hem. Het is de rode lijn in het werk van de peer outreachers: in mensen geloven, ongeacht of ze dat zelf al doen.<\/p>\n\n\n\n
De laatste maanden gebeurt het hoop houden almaar vaker tegen beter weten in. Dit jaar stierven al elf daklozen in Antwerpen. Over de doodsoorzaken zijn in weinig gevallen details bekend. De Poolse Piotr Moskwa (59) had bijvoorbeeld al lang psychische en fysieke klachten toen twee vrienden zijn levenloze lichaam eind april in een tentje nabij het Wezenbergzwembad vonden. Zijn landgenoot Jaroslaw Malinowski (57) werd een dag later uit het Asiadok opgevist.<\/p>\n\n\n\n
Voor de buitenwereld zijn er eindeloos veel vragen over hoe twee arbeidsmigranten zo aan hun einde konden komen. Maar wie het onderwerp in het gebouw van Kamiano aansnijdt, stoot vooral op veel verdriet van een gemeenschap die nauwer met elkaar verweven is dan soms aangenomen wordt.<\/p>\n\n\n\n
\u201cAls dakloze zit je voortdurend op het spanningsveld tussen schaamte en toch gezien willen worden\u201d, vertelt Ferry (53), die sinds 2014 verschillende periodes op straat leefde. Hij toont een gigantisch portret van zijn hand waarop een wanhopig figuur door zijn vingers heen tuurt. Even lijkt hij de blik van de man op de tekening te spiegelen, maar dan recht hij zijn rug. \u201cEr zijn heel veel mensen die ik goed gekend heb, weggevallen in de afgelopen tijd. Ik ben daar echt depressief door geweest, ik heb getwijfeld of ik hier zelf nog wel wilde zijn. Wat is er nodig voor het beleid inziet hoe ernstig onze situatie is?\u201d, zegt hij.<\/p>\n\n\n\n
Als de precieze doodsoorzaak van iemand die op straat leeft onbekend is, maakt dat het voor de samenleving makkelijker om de verantwoordelijkheid voor die fatale afloop weg te schuiven. Eind november 2024 stierf Nico (60), een van Ferry\u2019s goede vrienden, voor een van de etalages aan het Centraal Station. Enkele dagen later zou hij op aanraden van een outreacher van het Centrum Algemeen Welzijn de nieuwe locatie van de nachtopvang (met kleinere en comfortabelere kamers) kunnen uittesten, maar zo lang hield zijn lichaam het niet meer uit.<\/p>\n\n\n\n
\u201cHet gaat om een natuurlijk overlijden\u201d, zei de politie kort nadien. Maar de vraag die in Ferry\u2019s hoofd speelt, is of het anders was gelopen als hij sneller en beter opgevangen was. Is een dood wel echt natuurlijk als er al jaren geen sluitend antwoord op concrete hulpvragen komt?<\/p>\n\n\n\n
Afgelopen week kwam de etalage waar Nico voor stierf opnieuw in het nieuws. De NMBS zal in samenspraak met de stad Antwerpen kabels onder de overdekte luifels hangen, zodat daklozen er niet meer kunnen slapen. Op die manier moet de overlast in de stationsbuurt naar beneden gaan, maar het Antwerps Straatsyndicaat spreekt van \u2018vijandige architectuur\u2019.<\/p>\n\n\n\n
\u201cDe stad voert een overlastbeleid. Mensen worden met pleinverboden en GAS-boetes weggejaagd, terwijl er helemaal geen alternatief is\u201d, zegt Niek Everts, die zich al jaren voor de organisatie inzet en begrafenissen voor de straatdoden regelt. In haar woorden echo\u00ebn de klachten die burgerorganisaties al lang aankaarten. Gerichte politie-acties hebben de problemen rond overlast alleen naar de wijken net buiten het stadscentrum verdreven, zoals de stationsbuurt en Antwerpen-Noord. Maar van een duurzame oplossing is nog lang geen sprake.<\/p>\n\n\n\n
In 2021 reageerde de stad nog geschokt toen de dakloze veertigers Mike en Wesley stierven in de fietsenparking onder het Koningin Astridplein. Ondertussen is het aantal overlijdens exponentieel gestegen, maar de grote maatschappelijke verontwaardiging is wegge\u00ebbd. Everts ziet een grote verantwoordelijkheid voor de huidige crisis bij het gebrek aan degelijke opvang.<\/p>\n\n\n\n
\u2018Soms volstaat \u00e9\u00e9n grote tegenslag\u2019: zes Antwerpenaren over hoe ze op straat belandden<\/p>\n\n\n\n
Zowel Piotr als Jaroslaw verbleven dikwijls bij Victor V, het nachtelijke opvangcentrum dat mensen zonder geldige verblijfspapieren door de wintermaanden heen helpt. Maar toen die instelling eind maart de deuren slots, kwamen zij plots weer op straat te staan. En voor alle andere daklozen bleven er amper 115 bedden over. Een zeer laag aantal aangezien er eind 2023 3.454 dak- en thuislozen geteld werden in de stad. Verschillende organisaties signaleren bovendien dat de populatie sindsdien nog fors gestegen is, deels in relatie met de toenemende woningnood.<\/p>\n\n\n\n
Hadden Piotr en Jaroslaw nog geleefd als Victor V open was gebleven? De vraag is onmogelijk te beantwoorden, al vertelt Danny (58) dat de nachtopvang meer biedt dan een bed. Als iemand die jarenlang op straat leefde en met een zware verslaving kampte, weet hij dat zo\u2019n opvangcentrum de structuur en het sociale netwerk kan bieden dat je als dakloze dikwijls mist.<\/p>\n\n\n\n
Hij heeft daarbij het gevoel dat het leven op straat gecriminaliseerd wordt en dat thuisloze mensen naar de marge verdreven worden om het stadsleven van middenklassers en toeristen te vergemakkelijken. \u201cEr werd een alcoholverbod op de Grote Markt afgekondigd, maar daar worden nog altijd grote bierfeesten organiseert voor stadsbewoners die het kunnen betalen En als wij een biertje drinken op een bank is dat overlast, terwijl bierfietsen wel door de straten mogen rijden. Dat is gewoon hypocriet\u201d, vindt hij.<\/p>\n\n\n\n
De stadsdiensten zelf hebben altijd tegengesproken dat er een causaal verband is tussen de sluiting van Victor V en de dood van de twee Polen. \u201cWe openen de opvang voor mensen zonder verblijfsrecht in de winter uit humanitaire overwegingen, net om hen tijdelijk een dak boven het hoofd te bieden. Zij hebben nu eenmaal geen recht om hier te wonen of te werken. Wat houd je hen eigenlijk voor als je wel het hele jaar door een bed aanbiedt\u201d, zegt Joris Van Hove, woordvoerder van Antwerps schepen van Sociale Zaken Nathalie van Baren (N-VA).<\/p>\n\n\n\n
Een nachtopvang voor mensen zonder papieren die elke dag open is, valt voor hem niet te rijmen met het repatri\u00ebringsbeleid. Specifiek voor de Oost-Europese daklozen helpt de Poolse Stichting Barka met plannen voor een terugkeer en ook de Dienst Vreemdelingenzaken biedt op dat vlak begeleiding aan, alleen loopt dat in de praktijk niet altijd vlot.<\/p>\n\n\n\n
Zowel Piotr als Jaroslaw zaten in een terugkeertraject, maar zelf zagen ze weinige mogelijkheden om opnieuw te integreren in hun thuisland. Laatstgenoemde belandde bijvoorbeeld in moeilijkheden toen hij als schilder en stukadoor een arbeidsongeval kreeg en niet meer kon werken.<\/p>\n\n\n\n
Zijn wettelijk statuut was niet fatsoenlijk geregeld, waardoor hij ook geen beroep kon doen op de sociale zekerheid. Hij was sociaal ge\u00efsoleerd van zijn familie en toen hij niet meer van economische waarde was, viel hij ook in ons land tussen de mazen van het net. De ervaringen met sociale uitbuiting en isolement komen terug in veel van de Oost-Europeanen die momenteel in de straten van Antwerpen leven.<\/p>\n\n\n\n
Het moet ook gezegd worden dat niet alle dak- en thuislozen zich weer even vlot in het maatschappelijk systeem laten passen. Velen voelen een groot wantrouwen tegenover instellingen en zijn al lang op zichzelf aangewezen.<\/p>\n\n\n\n
Als Zeger Verhulst en de peer outreachers op pad gaan, duurt het soms maanden of zelfs jaren om het vertrouwen van nieuwe gezichten te winnen. Iemand zo ver krijgen om eens in het gratis restaurant van Kamiano te komen eten of om een douche te nemen, is soms al een overwinning op zich. Grotere problemen zoals huisvesting aanpakken, is complexer en neemt veel meer tijd in beslag. \u201cHet is soms een stap vooruit doen en dan twee stappen terugzetten. Je moet hun tempo aanvaarden\u201d, zegt Verhulst.<\/p>\n\n\n\n
Jimmy (49), die maandag een vergaderzaal in het gebouw van Kamiano binnenloopt, slaagde er wel in om via hulp weer een toekomstperspectief te krijgen. Na een klein jaar op straat maakt hij zich op om over enkele maanden naar een appartement te verhuizen. Het blijft spannend voor hem omdat met de nieuwe woning ook een volgend hoofdstuk in zijn leven aanbreekt.<\/p>\n\n\n\n
\u201cOp straat was ik eigenlijk gelukkiger dan in de periode daarvoor\u201d, vertelt hij. Na de initi\u00eble radeloosheid van toen hij net op straat belandde, voelde hij zich bevrijd van maatschappelijke druk. Het blijft afwachten of hij opnieuw zal aarden als er weer meer strakke verwachtingen zijn.<\/p>\n\n\n\n
Na een klein jaar op straat maakt Jimmy zich nu op om naar een appartement te verhuizen.Bron Thomas Sweertvaegher<\/p>\n\n\n\n
De weg naar succes loopt sowieso niet rechtdoor. Soms slagen er mensen even in om van de straat af te geraken, maar steekt later een verslavingsproblematiek weer de kop op en verliezen ze hun woning weer.<\/p>\n\n\n\n
\u201cSommige mensen hebben de nabijheid van hulpverleners een leven lang nodig. Dat is geen schande voor hen en ook niet voor de maatschappij\u201d, zegt Pascale Bemelmans, co\u00f6rdinator van Kamiano. Langdurige zorgtrajecten of bijstand van straathoekwerkers wordt weleens als duur en overbodig afgeschilderd. Maar de problemen niet aanpakken of een louter defensief beleid voeren, kost ook veel geld.<\/p>\n\n\n\n
Door het hoge aantal maatschappelijke crisissen dat zich de voorbije jaren aan een hoog tempo opvolgde, staan de mensen onderaan de sociale ladder ook onder grotere druk. Niek Everts vertelt zo dat mensen die vroeger acuut dakloos werden door een woningbrand of een faillissement vroeger behoorlijk snel van de straat af geraakten. Ondertussen is dat een stuk moeilijker geworden omdat de huurmarkt zo onder druk staat. De particuliere markt is behoorlijk ontoegankelijk en de wachtlijsten voor sociale woningen lopen zoals bekend op tot ettelijke jaren.<\/p>\n\n\n\n
Danny weet uit \u00adervaring dat een opvangcentrum structuur en sociaal netwerk kan bieden, wat een dakloze vaak mist.Bron Thomas Sweertvaegher<\/p>\n\n\n\n
Om de leefomstandigheden van de dak- en thuislozen te verbeteren, is het volgens Everts in de eerste plaats cruciaal om in meer zorg en betere opvangfaciliteiten te voorzien. Vroeger waren er bijvoorbeeld georganiseerde kraakpanden die stadssubsidies kregen om dagopvang te voorzien.<\/p>\n\n\n\n
\u201cZoiets zou in de huidige context niet meer denkbaar zijn. Er is een enorm sterke polarisatie rond het thema. Er is een groep mensen die er mag zijn en dan zijn er niet-mensen die we willen wegstoppen\u201d, vertelt ze. Het wordt niet eenvoudig om het tij op dat vlak te keren, maar er zijn ook al kleinere stappen te zetten.<\/p>\n\n\n\n
In Scandinavi\u00eb wordt er in de stadsontwikkeling bijvoorbeeld al meer rekening gehouden met de noden van mensen die op straat leven. Bij sommige openbare gebouwen zijn er zo overdekte beddenbakken voorzien waarin mensen kunnen slapen. Het is geen wonderoplossing, maar het is in elk geval beter dan het huidige systeem waarin thuislozen steeds verder weg verdreven te worden. Aan de speeltuinen in Park Spoor Noord wordt bijvoorbeeld vaak geklaagd over overlast, mensen slapen er op de glijbaan omdat er nergens anders plek is.<\/p>\n\n\n\n